Europa en Regio
 

Directie van de Verkiezingen

     
IBZ
 
Schets evolutie Belgische kieswetgeving

Partie B

N.B.

Bij de lectuur van deze cijfers moet men rekening houden met de invoering van het vrouwenstemrecht in 1949 en de verlaging van de kiesgerechtigde leeftijd tot 18 jaar in 1981.

In 1949 werd het aantal in de Kamer te begeven zetels opgetrokken van 202 naar 212.

In 1995 daalde het aantal Kamerzetels tot 150.

(1)               Front Démocratique des Francophones (FDF nu MR).

(2)               Rassemblement Wallon (RW).

(3)               In 1974 : oprichting te Brussel van een PLDP (Parti Libéral Démocrate et Pluraliste de la Région Bruxelloise) ; na 1980 opgenomen in de PRL (nu MR).

(4)               In 1977 : de PRLW (Parti de Réformes et de la Liberté en Wallonie) is in januari 1977 ontstaan door de samensmelting van de PLP en de ‘anticollectivistische’ vleugel van het Rassemblement Wallon ; na 1980 PRL-PVV is sinds 1992 VLD.

(5)               PL : Brusselse Franstalige liberale partij.  Na de opslorping van de Brusselse Franstalige liberalen door het FDF, vooral sedert 1971, is de verdeeldheid onder de Brusselse liberalen zeer groot geweest.  Dat ging gepaard met scheuringen in de partij, de oprichting van nieuwe partijtjes en het overlopen van de ene partij naar de andere ; na 1980 opgenomen in de PRL (nu MR).

(6)               Enkel nog FDF.; vanaf 1995 in een kartel met de PRL (nu MR).

(7)               Waarvan 3 Rossem en 1 FN

P.S.   CD&V = Voorheen CVP

CDH = Voorheen PSC

VLD = Voorheen PVV

MR = Voorheen PRL – FDF – MCC

SP.A-SPIRIT = Voorheen SP en BSP – voorheen VU-ID

PS = Voorheen PSB

N-VA = Voorheen VU-ID en VU

- Vanaf de invoering van het algemeen meervoudig stemrecht (1900) en het algemeen enkelvoudistemrecht (1919) met evenredige vertegenwoordiging wordt voor de toewijzing van de zetels aan de lijsten het systeem D’HONDT (zie punt 2.c hierboven), alsmede de apparentering (zie punt 3.a hierboven), gebruikt.

- Nadat aan iedere lijst het aantal bekomen zetels is toegewezen, moeten die zetels worden aangewezen aan de kandidaten met de meest behaalde naamstemmen.  Deze aanwijzing van de gekozen kandidaten (en opvolgers) is op verschillende wijzen geschied.

- Het laatste decennium heeft de wetgever de directe invloed van de kiezer op de aanwijzing van de kandidaten willen vergroten door de kiezer de mogelijkheid te geven om meerdere naamstemmen binnen dezelfde lijst uit te brengen (vanaf 1995) en om bij het uitbrengen van een lijststem èn naamstemmen binnen eenzelfde lijst enkel rekening te houden met de naamstemmen en de lijststem te laten vervallen (voorheen omgekeerd).

-Vanaf 2001 wordt de devolutieve kracht van de lijststemmen    of de overdracht van de lijststemmen naar de eerstgeplaatste kandidaten op een lijst beperkt met de helft.  Tevens wordt het onderscheid tussen effectieve kandidaten en kandidaat-opvolgers op een lijst afgeschaft en worden de niet-gekozen kandidaten op een lijst als opvolgers aangewezen.

-Vanaf 2003 worden terug aparte kandidaat-titularissen en kandidaat-opvolgers ingevoerd en blijft de devolutieve kracht ten voordele van de volgorde van voordracht beperkt met de helft.

-Het verkiesbaarheidscijfer van een lijst is de maatstaf voor een kandidaat om verkozen te worden.  Dit cijfer wordt bekomen door het stemcijfer van de lijst (= het totaal aantal geldige stembiljetten van die lijst) te delen door het aantal behaalde zetels, vermeerderd met 1.

2°     Voorbeeld van aanwijzing van gekozenen en opvolgers tot 1994

-         De kiezer kan tot 1994 ofwel 1 lijststem uitbrengen, ofwel 1 naamstem voor een kandidaat, ofwel 1 naamstem voor een opvolger of ofwel 1 naamstem voor 1 kandidaat en 1 opvolger en dit steeds binnen éénzelfde lijst.  Bij het uitbrengen van een lijststem èn naamstemmen binnen eenzelfde lijst, vervallen de naamstemmen (de lijststem wordt behouden).

* Aanwijzing gekozen kandidaten-

-         Aantal stembiljetten met lijststemmen : 30.000

-          Aantal stembiljetten met naamstemmen

voor de kandidaten-titularissen            : 42.000

                           Stemcijfer :                72.000

-         Aantal verworven zetels voor lijst A : 3

-         Verkiesbaarheidscijfer : 72.000 = 18.000
                                     3 + 1

-         Aantal stembiljetten voor overdracht : 30.000

N.B. De stembiljetten met lijststemmen bevatten de stembiljetten met loutere lijststemmen en de stembiljetten waarop enkel op een opvolger is gestemd.

De stembiljetten met naamstemmen voor de kandidaten-titularis bevatten de stembiljetten met een stem naast de kandidaat-titularis en de stembiljetten met een stem naast de kandidaat-titularis alsmede naast een kandidaat-opvolger.

Kandidaten

Naamstemmen

Overdracht van de lijststemmen

Totaal Naamstemmen

Gekozenen

1

2.000

+ 16.000

18.000

1er

2

3.000

+ 14.000

17.000

3ème

3

5.000

0

  5.000

 

4

14.000

0

14.000

 

5

18.000

0

18.000

2ème

 

42.000

    30.000

72.000

 

 Zijn als kandidaten verkozen in volgorde :

kandidaten nr. 1, 5 en 2.

*Aanwijzing van de opvolgers –

-         Stemcijfer van lijst A : 72.000

-         Aantal verworven zetels : 3

-         Verkiesbaarheidscijfer : 72.000 = 18.000
                                      (3 + 1)

-         Aantal stembiljetten met

naamstemmen voor de kandidaat-opvolgers : 32.000

-         Aantal stembiljetten voor overdracht : 40.000

N.B. De stembiljetten met naamstemmen voor de kandidaat-opvolgers bevatten de stembiljetten met een stem naast de opvolger en de stembiljetten met een stem naast de kandidaat-opvolger alsmede naast een kandidaat-titularis.

Kandidaten

Naamstemmen

Overdracht van de stemmen
opvolgers

Totaal
Naamstemmen

Gekozenen

1

  6.000

+ 12.000

18.000

2ème

2

  3.000

+ 15.000

18.000

3ème

3

  2.400

+ 13.000

15.400

4ème

4

18.600

0

18.600

1er

5

     400

0

     400

6ème

6

  1.600

0

  1.600

5ème

 

32.000

     40.000

72.000

 

Zijn als opvolgers verkozen in volgorde :

kandidaten nr. 4, 1, 2, 3, 6 en 5.

3°     Voorbeeld van aanwijzing van gekozenen en opvolgers van 1995 tot 2000

-         De kiezer kan vanaf 1995 ofwel een lijststem uitbrengen, ofwel één of meerdere naamstemmen voor titularissen-kandidaat, ofwel één of meerdere naamstemmen voor opvolgers-kandidaat, ofwel één of meerdere naamstemmen voor titularissen-kandidaat en voor opvolgers-kandidaat en dit steeds binnen éénzelfde lijst.  Bij het uitbrengen van een lijststem èn naamstemmen op een lijst, vervalt de lijststem.

-         De hoofdbureaus maken onder de geldige stembiljetten een onderscheid, per lijst, voor vier ondercategorieën :

1.      stembiljetten met louter een lijststem ;

2.      stembiljetten met één of meerdere stemmen, enkel voor titularissen ;

3.      stembiljetten met stemmen voor een of meerdere titularissen en opvolgers ;

4.      stembiljetten met één of meerdere stemmen, enkel voor opvolgers.

In het raam van de aanwijzing van de gekozenen, zullen enkel in aanmerking komen voor de overdracht van stemmen ten gunste van de titularissen-kandidaat van een lijst, de stembiljetten van de ondercategorieën 1 en 4 en voor de overdracht van de stemmen ten gunste van de opvolgers-kandidaat, de stembiljetten van de ondercategorieën 1 en 2.

In geen enkel geval mogen de stembiljetten van de ondercategorie 3 in aanmerking genomen worden voor welke overdracht hoedanook.

Stemcijfer = totaal van de ondercategorieën van 1 tot 4 : 72.000

Aantal verworven zetels : 4

Verkiesbaarheidscijfer : 14.400 of (72.000)
                                                      (4 + 1)

Verdeling van het stemcijfer volgens :

ondercategorie 1.    7.000

2          25.000

3          34.000

4          6.000

                                              72.000

-         Aantal stembiljetten ten gunste van de orde van voordracht van de titularissen-kandidaat : 13.000 (ondercategorieën 1 + 4)

-         Aantal stembiljetten ten gunste van de orde van voordracht van de opvolgers-kandidaat : 32.000

(ondercategorieën 1 + 2)

Titularissen-kandidaat

Naamstemmen

Overdracht
voor
titularissen-kandidaat

Totaal
Naamstemmen

Gekozenen

1

12.000

+ 2.400

14.400

4ème

2

17.000

-

17.000

2ème

3

20.000

-

20.000

1er

4

  5.000

+ 9.400

14.400

-

5

15.000

-

15.000

3ème

 

 

  13.000

 

 

Zijn als titularis-kandidaat verkozen in volgorde :

nr. 3, 2, 5 en 1.

Opvolgers –kandidaat

Naamstemmen

Overdracht voor opvolgers

Totaal
Naamstemmen

Gekozenen

1

12.000

 +  2.400

14.400

2ème

2

25.000

-

25.000

1er

3

  5.000

 +  9.400

14.400

3ème

4

  1.000

+ 13.400

14.400

4ème

Zijn als opvolger-kandidaat verkozen in volgorde :

nr. 2, 1, 3 en 4

Bij de opvolgers is het totaal van de stembiljetten bestemd voor de overdracht (32.000 – 25.200 of saldo 6.800) niet volledig opgebruikt.

4°   Voorbeeld van aanwijzing van gekozenen en opvolgers tussen 2001 en 2002

-       Doordat er geen aparte opvolgers zijn op een lijst kan de kiezer, ofwel een lijststem uitbrengen ofwel één of meerdere naamstemmen op kandidaten en dit steeds binnen éénzelfde lijst.

-       Bij het uitbrengen van een lijststem èn naamstemmen op een lijst, vervalt de lijststem.

-       De overdracht van de lijststemmen ten gunste van de volgorde van kandidaten wordt beperkt met de helft, zodat de bekomen naamstemmen doorslaggevender worden.

-       Nadat de gekozen kandidaten zijn aangewezen, wordt overgegaan tot de aanduiding van de opvolgers.  Wanneer één of meerdere kandidaten op dezelfde lijst verkozen zijn, worden de niet-gekozen kandidaten op dezelfde lijst op dezelfde wijze aangeduid tot opvolger.

-         Aantal stembiljetten met een loutere lijststem :   33.000

-         Aantal stembiljetten met naamstemmen :             39.000

                                    Stemcijfer :                                 72.000

-         Aantal verworven zetels : 4

-            Verkiesbaarheidscijfer : (72.000) = 14.400
                                             (4 + 1)

-            Aantal stemmen voor overdracht : 33.000 = 16.500
                                                                2

-         Gekozenen :

Kandidaten

Naamstemmen

Overdracht

Totaal naamstemmen

Gekozenen

1

  9.600

+  4.800

14.400

3ème

2

  2.100

+ 11.700

14.400

4ème

3

  7.700

-

  7.700

 

4

  8.400

-

  8.400

 

5

17.300

-

17.300

1er

6

  9.700

-

  9.700

 

7

16.000

-

16.000

2ème

 

 

  16.500

 

 

Zijn als kandidaten verkozen, in volgorde :

Kandidaten nr. 5, 7, 1 en 2.

Kandidaten

Naamstemmen

Overdracht

Totaal
naamstemmen

Gekozenen

3

7.700

+ 6.700

14.400

1er

4

8.400

+ 6.000

14.400

2ème

6

9.700

+ 3.800

13.500

3ème

 

 

  16.500

 

 

Zijn als opvolgers verkozen, in volgorde :

Kandidaten nr. 3, 4 en 6.

   N.B.  Bovenstaande aanwijzing van de gekozenen en opvolgers geschiedt op deze wijze bij de verkiezing van de Raad van de Duitstalige Gemeenschap op 13 juni 2004.

5°     Voorbeeld van aanwijzing van gekozenen en opvolgers vanaf 2003 voor de federale Parlementsverkiezingen, het Europese Parlement en de Raden

-         De kiezer kan vanaf 2003 (zoals bij de verkiezingen van 1995 tot 2000) ofwel een lijststem uitbrengen, ofwel één of meerdere naamstemmen voor titularissen-kandidaat, ofwel één of meerdere naamstemmen voor opvolgers- kandidaat, ofwel één of meerdere naamstemmen voor titularissen-kandidaat en voor opvolgers-kandidaat en dit steeds binnen éénzelfde lijst.  Bij het uitbrengen van een lijststem èn naamstemmen op een lijst, vervalt de lijststem.

-         De hoofdbureaus maken onder de geldige stembiljetten een onderscheid, per lijst, voor vier ondercategorieën :

1.      stembiljetten met louter een lijststem ;

2.      stembiljetten met één of meerdere stemmen, enkel voor titularissen (naamstemmen) ;

3.      stembiljetten met stemmen voor een of meerdere titularissen en opvolgers (naamstemmen) ;

4.      stembiljetten met één of meerdere stemmen, enkel voor opvolgers (naamstemmen).

In het raam van de aanwijzing van de gekozenen, zullen enkel in aanmerking komen voor de overdracht van stemmen ten gunste van de titularissen-kandidaat van een lijst, de stembiljetten van de ondercategorieën 1 en 4 en voor de overdracht van de stemmen ten gunste van de opvolgers-kandidaat, de stembiljetten van de ondercategorieën 1 en 2.

In geen geval mogen de stembiljetten van de ondercategorie 3 in aanmerking genomen worden voor welke overdracht hoedanook.

N.B.

·    Er dient hier te worden opgemerkt dat vanaf 2003 uitsluitend de lijsten voorafgaandelijk tot de zetelverdeling zijn toegestaan, die minstens 5 % van het algemeen totaal van de geldig uitgebrachte stemmen in de kieskring of het kiescollege behaald hebben (= de kiesdrempel van 5 % voor de toelating tot de zetelverdeling).

-       Het aantal stembiljetten ten gunste van de orde van voordracht tellen voortaan echter slechts mee voor de helft.

Stemcijfer = totaal van de ondercategorieën van 1 tot 4 : 72.000

Aantal verworven zetels : 4

Verkiesbaarheidscijfer : 14.400 of (72.000)
                                                      (4 + 1)

Verdeling van het stemcijfer volgens :

ondercategorie 1     7.000

                                  2   25.000

                                  3   34.000

                                 4     6.000

                                       72.000

-         Aantal stembiljetten ten gunste van de orde van voordracht van de titularissen-kandidaat =

      13.000 :2 = 6.500 (ondercategorieën 1 + 4)

-         Aantal stembiljetten ten gunste van de orde van voordracht van de opvolgers-kandidaat =

      32.000 : 2 = 16.000 (ondercategorieën 1 + 2)

<>  <//td> <><//td>

Titularissen-kandidaat




Naamstemmen

Overdracht
voor
titularissen-kandidaat

Totaal
Naamstemmen

Gekozenen

1

12.000

+ 2.400

14.400

4ème

2

17.000

-

17.000

2ème

3

20.000

-

20.000

1er

4

5.000

+ 4.100

  9 100

-

5

15.000

-

15.000

3ème

 

 

   6.500

 

 

Zijn als titularis-kandidaat verkozen in volgorde :

nr. 3, 2, 5 en 1.

Opvolgers –kandidaat

Naamstemmen

Overdracht voor opvolgers

Totaal
Naamstemmen

Gekozenen

1

13.000

+  1.400

14.400

2ème

2

25.000

-

25.000

1er

3

  8.000

+  6.400

14.400

3ème

4

  1.000

+  8.200

  9.200

4ème

 

 

  16.000

 

 

Zijn als opvolger-kandidaat verkozen in volgorde :

nr. 2, 1, 3 en 4

  N.B. De aanwijzing van de gekozenen (titularissen en opvolgers) voor de verkiezingen van het Europees Parlement en de Raden geschiedt op bovenstaande wijze op 13 juni 2004.

Nouveautés