Veiligheid en transparantie

De FOD Binnenlandse zaken stelt alles in het werk om de verkiezingen op een vlotte en veilige manier te laten verlopen.

Hieronder een overzicht van de getroffen maatregelen, opgesplitst volgens hun uitwerking vóór, tijdens of na de verkiezingen.

VOORAF

  • Voor elke verkiezing wordt de stemsoftware gecontroleerd en gecertificeerd door een erkend organisme. Zo gebeurt er o.a. een risico analyse.

  • De stemcomputers worden 3 à 4 maanden voor de verkiezingen gecontroleerd en indien nodig hersteld. Tijdens de installatie van de stemcomputers in het kiesbureau (enkele dagen voor verkiezingsdag) worden ze nogmaals gecontroleerd.

  • Bij elke verkiezing wordt een College van Deskundigen samengesteld met informaticaspecialisten die aangeduid worden door de Parlementen; dit college volgt alle verrichtingen die verbonden zijn aan de elektronische stemming; het voert met name controles uit in de stembureaus op de dag van de verkiezingen en telt de verkiezingsuitslagen die opgeslagen zijn op USB-sticks nog eens op. Na elke verkiezing brengt dit college een verslag uit over het verloop van de verkiezingen. Het College is samengesteld uit een permanent gedeelte (14 personen volgens de wet) en een tijdelijk gedeelte (10 personen die vanaf de 40ste dag voor de verkiezingen deel uitmaken van dit college tot aan het rapport van het College dat 15 dagen na de verkiezingsdag wordt neergelegd).

  • Om de betrouwbaarheid maximaal te garanderen voert het Centrum voor Cyberveiligheid België (CCB) op vraag van de Minister van Veiligheid en Binnenlandse Zaken technische controles uit op de externe risico’s verbonden aan een elektronisch verkiezingsproces. Het gaat dus om externe technische dreigingen, direct of indirect via publieke netwerken (internet, remote access) die het mogelijk maken om binnen te dringen in het systeem, resultaten te manipuleren of het verkiezingsproces te verstoren. Het gaat om het testen van de software van de stemcomputers en MARTINE.

    Alle observaties en bevindingen van het CCB worden overhandigd aan FOD BiZa. Deze worden toegelicht door het CCB naar de betrokken partijen. Om veiligheidsredenen worden geen details gecommuniceerd over de resultaten van deze testen naar derde partijen maar het spreekt voor zich dat er met de aanbevelingen werd rekening gehouden.

  • Het oprichten van een eTackforce waarop tijdens de verkiezingsperiode een beroep kan gedaan worden voor complexe technische problemen.

  • De broncodes van de verkiezingssoftware (zonder veiligheidselementen) worden aan de informatica-experts van de politieke partijen, die in het Parlement vertegenwoordigd zijn, bezorgd. Deze experten kunnen dus deze bestanden controleren.

  • Controles door de FOD Binnenlandse Zaken zelf:

    • controle van de conformiteit van de software met het bestek;
    • interne opstelling van testscenario's;
    • test end-to-end van de volledige oplossing Martine-->Smartmatic-->Martine;
    • uitvoering van grote tests van de Smartmatic-systemen.

TIJDENS DE VERKIEZINGSDAG

  • Op de verkiezingsdag vindt de stemprocedure plaats. Heel de stemprocedure gebeurt “afgesloten” van het Internet. De stemcomputers in de bureaus in België zijn dus niet verbonden met het Internet. De computers van een stembureau zijn trouwens op geen enkele manier met elkaar verbonden noch met de computer van de bureauvoorzitter. Alle computers zijn dus van het type “stand alone”. De stemcomputers bevatten bovendien geen harde schijf. Er kunnen zich dus geen andere bestanden op bevinden.

  • De stemsoftware wordt op de verkiezingsdag op de stemcomputer geplaatst. Dit gebeurt door middel van USB-sticks. Het aanmaken en dupliceren van deze USB-sleutels gebeurt in een beveiligde zone waartoe enkel een aantal gemachtigde personeelsleden van de FOD Binnenlandse Zaken toegang heeft. Deze zone wordt bewaakt door een veiligheidsagent, er gebeurt toegangscontrole en er hangen camera’s. De computer bij de FOD Binnenlandse Zaken waarop de USB-sticks aangemaakt worden is niet verbonden met het internet.

  • De gleuf van de urne van de stemsystemen met papieren bewijs is uitgerust met een automatisch sluitingssysteem. Hiermee wordt vermeden dat de kiezer zijn papieren stembiljet in de urne stopt zonder het eerst gescand te hebben (op aanbeveling van het rapport van het College van Deskundigen uit 2014, vorige verkiezingen).

  • Na het stemmen, worden de resultaten van de stembureaus opgeteld en digitaal doorgestuurd via beveiligde verbinding naar het centraal hoofdbureau (MARTINE).

  • Er bestaat een back-up plan (calculbis) om de berekeningen van MARTINE te controleren.

  • De voorzitters van de stembureaus zijn over het algemeen magistraten en volgen deze procedure:

    • alvorens de kiezers toe te laten tot het stembureau, moet de voorzitter van het verkiezingsbureau een referentiestem uitbrengen op elke stemmachine om na te gaan of de stem correct is. Alle stemmachines worden op dezelfde manier gecontroleerd voor het begin van de feitelijke stemming. Deze controle heeft zodoende in totaal ongeveer 20 000 keer plaats;
    • om de stemmachines en de elektronische stembussen waarin de stemkaarten/stembiljetten worden bewaard op te starten, moet de voorzitter van het stembureau beschikken over een geheugendrager die alleen kan worden geactiveerd met een code (die verschillend is voor elk stembureau). Deze geheugendragers en de codes worden de voorzitters van de stembureaus overhandigd in verzegelde enveloppen aan de vooravond van de verkiezingen. De enveloppen worden pas geopend op de dag van de verkiezingen in aanwezigheid van de leden van het kiesbureau en de getuigen;
    • elke kaart die door de kiezer wordt gebruikt om te stemmen moet worden geïnitialiseerd door de voorzitter van het kiesbureau, anders wordt de kaart geweigerd;
    • na zijn stem te hebben uitgebracht kan de kiezer zijn stemming op het scherm zien om na te gaan of dit wel overeenkomt met de uitgebrachte stem;
    • de stembus, verzegeld na controle van de voorzitter (om na te gaan of ze leeg is), registreert op een geheugendrager de stemmen op de chipkaarten/de stembiljetten en vanaf het ogenblik dat de voorzitter de stemming heeft gesloten kan geen enkele stem meer worden geregistreerd;
    • de telling of de samentelling wordt ook beschermd door controlecijfers. Het totaal van de stemmen op de geheugendrager moet overeenkomen met het totaal in het proces-verbaal van de voorzitter. Als dat niet het geval is, worden de kaarten/biljetten uit de stembus gehaald en opnieuw geteld.

NA DE VERKIEZINGEN

  • Na de verkiezingen worden de broncodes van de verkiezingssoftware (zonder veiligheidselementen) gepubliceerd op de website van de verkiezingen.

  • Het College van deskundigen (infra) brengt verslag uit aan het Parlement onder de vorm van een rapport.